مَخَارِجُ الْحُرُوف — Tempat Keluar Huruf
Makhraj huruf bermaksud tempat-tempat keluar huruf hijaiyah semasa disebut. Terdapat 5 bahagian utama makhraj huruf: (1) الْجَوْفُ — rongga mulut, (2) الْحَلْقُ — rongga halkum, (3) اللِّسَانُ — lidah, (4) الشَّفَتَانِ — dua bibir, (5) الْخَيْشُوْمُ — rongga hidung.
Menyatakan pengertian makhraj al-Jawf.
Menyebut dan mengenali huruf al-Jawf.
Menyebut kalimah yang mengandungi huruf yang keluar dari makhraj al-Jawf.
الْجَوْفُ bermaksud rongga mulut. Tempat keluar huruf al-Jawf ialah dari rongga kerongkong hingga ke rongga mulut.
Huruf yang keluar dari makhraj al-Jawf ialah huruf mad 2 (huruf panjang), iaitu:
ا و ي
Maksud: Alif, Wau dan Ya' — ketiga-tiganya huruf mad.
Cara mengenal (chara mengenal) dan contoh setiap huruf al-Jawf:
| ا | وَمَا قَلَى | huruf sebelum alif berbaris atas (fathah) |
| و | وَيَقُولُونَ | huruf sebelum wau berbaris depan (dhommah) |
| ي | فِي دِينِ | huruf sebelum ya' berbaris bawah (kasrah) |
الٓمٓ ۚ ذَٰلِكَ ٱلْكِتَـٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱلْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقْنَـٰهُمْ يُنفِقُونَ
Huruf ا، و، ي menjadi makhraj al-Jawf hanya berlaku ketika berlakunya hukum mad sahaja.
Mengetahui pengertian al-Halq.
Menyebut dan mengenal pasti 2 huruf yang keluar dari setiap bahagian makhraj al-Halq.
Membezakan dan menuturkan 2 huruf yang keluar dari setiap bahagian makhraj al-Halq.
الْحَلْقُ bermaksud rongga halkum (kerongkong). Al-Halq terbahagi kepada 3 bahagian dan mempunyai 6 huruf.
| أَقْصَى الْحَلْقِ | ء ه | pangkal halkum |
| وَسَطُ الْحَلْقِ | ح ع | tengah halkum |
| أَدْنَى الْحَلْقِ | خ غ | hujung halkum |
| ء ه | يُؤْمِنُونَ | mematikan huruf: أَءْ أَهْ |
| ح ع | إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلْمُحْسِنِينَ وَلَا تَعْتَدُوا۟ | mematikan huruf: أَحْ أَعْ |
| خ غ | وَأَخْرِجُوهُم وَٱسْتَغْفِرُوا۟ ٱللَّهَ | mematikan huruf: أَخْ أَغْ |
لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا ٱكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَآ إِن نَّسِينَآ أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِۦ ۖ وَٱعْفُ عَنَّا وَٱغْفِرْ لَنَا وَٱرْحَمْنَآ أَنتَ مَوْلَىٰنَا فَٱنصُرْنَا عَلَى ٱلْقَوْمِ ٱلْكَـٰفِرِينَ
Mengetahui pengertian al-Lisan.
Menyebut dan mengenali 2 huruf yang keluar dari makhraj al-Lisan.
Membezakan bahagian-bahagian al-Lisan serta huruf-hurufnya.
اللِّسَانُ bermaksud lidah. Terdapat 18 huruf yang keluar dari 4 bahagian lidah.
| Pangkal lidah | ق ك | 2 huruf |
| Tengah lidah | ج ش ي | 3 huruf |
| Tepi lidah | ض ل | 2 huruf |
| Hujung lidah | ن ر ت د ط ث ذ ص ز س ظ | 11 huruf |
| Pangkal lidah (ق ك) | أَقْ بِرَبِّ الْفَلَقِ • أَكْ وَنَكْتُمُونَ | dalil: قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ (al-Falaq: 1) |
| Tengah lidah (ج ش ي) | أَجْ تَجْهَلُونَ • أَيْ حَيْثُ شِئْتُمْ | dalil: بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (an-Naml: 55) |
| Tepi lidah (ض ل) | أَلْ الْعَزِيزِ • أَضْ يُضْلِلْ | dalil: تَنزِيلُ الْكِتَـٰبِ مِنَ ٱللَّهِ ٱلْعَزِيزِ ٱلْحَكِيمِ (az-Zumar: 1) |
| Hujung lidah | أَرْ الْأَرْضُ • أَظْ أَظْلَمَ • أَنْ أَنْعَمَ • أَذْ أَذْكَارًا | dalil: وَإِذَا ٱلْأَرْضُ مُدَّتْ (al-Insyiqaq: 3) |
Huruf 'ض' ialah huruf yang sukar untuk disebut dengan tepat. Sebutannya perlu dipelajari secara talaqi (bertemu terus dengan guru).
Mengetahui pengertian al-Syafatan.
Menyebut dan mengenali 2 huruf yang keluar dari makhraj al-Syafatan mengikut bahagian.
Membezakan dan menuturkan 2 huruf yang keluar dari makhraj al-Syafatan.
الشَّفَتَانِ bermaksud dua bibir mulut. 4 huruf keluar dari bahagian ini: ب، م، و، ف
| ب | وَٱقْتَرِبْ • وَأَبْقَىٰ | mematikan huruf: أَبْ |
| م | أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ | mematikan huruf: أَمْ |
| و | مِن دُونِهِۦ • كَٱلْفَرَاشِ ٱلْمَبْثُوثِ | mematikan huruf: أَوْ |
| ف | عَلَىٰٓ أَفْوَٰهِهِم | mematikan huruf: أَفْ |
أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَـٰبِ ٱلْفِيلِ ﴿١﴾ أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِى تَضْلِيلٍ ﴿٢﴾ وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ ﴿٣﴾ تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّيلٍ ﴿٤﴾ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍۭ ﴿٥﴾
Latihan makhraj al-Syafatan pada ayat berikut:
تَبَّتْ يَدَآ أَبِى لَهَبٍ وَتَبَّ
Mengetahui pengertian al-Khaisyum.
Menyebut dan mengenali 2 huruf yang keluar dari makhraj al-Khaisyum.
Membezakan dan menentukan 2 huruf yang keluar dari makhraj al-Khaisyum.
الْخَيْشُوْمُ bermaksud rongga hidung. Huruf yang keluar dari al-Khaisyum ialah huruf yang bergho (berdengung / ghunnah):
Nun dan Mim bertanda syaddah (نّ ، مّ)
Nun dan Mim sakinah (نْ dan مْ)
Tanwin ( ً ٍ ٌ )
| Nun/Mim Syaddah | إِنَّ ٱلْإِنسَـٰنَ لَفِى خُسْرٍ • فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ • إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ ٱلْأَبْتَرُ | نّ / مّ |
| Nun/Mim Sakinah | أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ • أَرَءَيْتَ إِن كَذَّبَ وَتَوَلَّىٰٓ • أَن رَّءَاهُ ٱسْتَغْنَىٰٓ | نْ / مْ |
| Tanwin | عَوَانٌۢ بَيْنَ • سِرًّا وَعَلَانِيَةً | ـً ـٍ ـٌ |
وَأَذَٰنٌ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦٓ إِلَى ٱلنَّاسِ يَوْمَ ٱلْحَجِّ ٱلْأَكْبَرِ أَنَّ ٱللَّهَ بَرِىٓءٌ مِّنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ۙ وَرَسُولُهُۥ ۚ فَإِن تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۖ وَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَٱعْلَمُوٓا۟ أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِى ٱللَّهِ ۗ وَبَشِّرِ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
Cara mengetahui makhraj al-Khaisyum ialah dengan mentasydidkan atau mengidghamkan 2 huruf yang keluar dari makhraj al-Khaisyum dengan huruf berbaris.
Ringkasan 5 bahagian Makhraj Huruf:
١ - الْجَوْف (rongga mulut): ا و ي ٢ - الْحَلْق (halkum): ء ه ح ع خ غ ٣ - اللِّسَان (lidah): 18 huruf ٤ - الشَّفَتَان (dua bibir): ب م و ف ٥ - الْخَيْشُوم (rongga hidung): نّ مّ ، نْ مْ ، تنوين
Latih sebutan huruf dari setiap makhraj untuk bacaan al-Quran yang betul!
Cara Mengenal Makhraj Huruf
- 1Hafaz 5 makhraj utama: al-Jawf, al-Halq, al-Lisan, al-Syafatan, al-Khaisyum.
- 2Cara mengenal makhraj sesuatu huruf ialah dengan mematikan huruf itu (memberi baris sukun) dan menyebutnya berulang kali.
- 3Rasakan di bahagian mana suara/udara tersekat semasa huruf itu disebut — itulah makhrajnya.
- 4Bandingkan dengan huruf lain yang sama makhraj untuk membezakannya.
- 5Belajar secara talaqi (mendengar terus daripada guru) supaya sebutan tepat, terutamanya huruf yang sukar seperti ض.
📝 Kosa Kata
Huruf 'ض' (Dad) ialah huruf yang sukar untuk disebut dengan tepat. Itulah sebabnya sebutan huruf ini — dan huruf-huruf hijaiyah yang lain — hanya boleh dipelajari dengan betul secara talaqi, iaitu bersemuka terus dengan guru yang mahir, bukan sekadar membaca dari buku!
Uji Minda!
6 soalan • Boleh buat!