Unit 2: Manusia
Unit ini membincangkan proses hidup manusia: pernafasan, perkumuhan dan penyahtinjaan, serta gerak balas terhadap rangsangan. Murid belajar mengenali organ pernafasan, laluan udara, kadar pernafasan, organ perkumuhan dan organ deria yang menerima rangsangan untuk terus hidup.
Manusia bernafas untuk hidup — menyedut udara masuk ke peparu dan menghembus semula udara keluar. Organ pernafasan manusia:
Hidung — pintu masuk udara
Trakea — tiub yang menghubungkan hidung ke peparu
Peparu — organ utama pertukaran gas
Peparu kiri lebih kecil kerana jantung berada di sebelah kiri
Udara juga boleh masuk melalui rongga mulut
Pernafasan melibatkan menarik dan menghembus nafas. Pertukaran gas berlaku di peparu.
| Menarik nafas | Hidung → Trakea → Peparu (dada menaik) | |
| Menghembus nafas | Peparu → Trakea → Hidung (dada menurun) | |
| Udara disedut | lebih banyak oksigen | |
| Udara dihembus | lebih banyak karbon dioksida | |
Kadar pernafasan ialah bilangan pergerakan dada naik dan turun dalam satu minit. Ia bergantung pada jenis aktiviti.
Aktiviti rendah: membaca, duduk
Aktiviti sederhana: berjalan
Aktiviti tinggi: berlari, lompat bintang
Semakin bertambah cergas aktiviti, semakin bertambah kadar pernafasan
Laluan udara menarik nafas: Hidung → Trakea → Peparu. Laluan menghembus nafas: Peparu → Trakea → Hidung. Udara disedut mengandungi lebih oksigen; udara dihembus mengandungi lebih karbon dioksida.
Badan menghasilkan bahan buangan seperti air kencing, peluh, tinja, karbon dioksida dan wap air yang perlu disingkirkan.
| Perkumuhan | penyingkiran bahan buangan dari badan (air kencing, peluh, CO₂ dan wap air) | |
| Penyahtinjaan | penyingkiran tinja melalui dubur | |
Setiap organ perkumuhan menghasilkan bahan buangan yang berbeza:
| Ginjal | menyingkirkan air kencing | |
| Kulit | merembeskan peluh | |
| Peparu | membebaskan karbon dioksida dan wap air | |
| Dubur | menyingkirkan tinja (penyahtinjaan) | |
Sekiranya proses perkumuhan dan penyahtinjaan terganggu, penyakit seperti batu karang dan sembelit boleh berlaku.
Sukar membuang air kecil: mungkin batu karang
Tinja keras menyebabkan sembelit
Amalan sihat: minum air kosong, makan sayur, bersenam
Jaga ginjal, kulit dan peparu agar berfungsi baik
Perkumuhan ialah penyingkiran bahan buangan (air kencing, peluh, CO₂, wap air). Penyahtinjaan ialah penyingkiran tinja melalui dubur. Organ perkumuhan: ginjal, kulit, peparu.
Manusia bergerak balas terhadap perubahan keadaan persekitaran. Perubahan ini dipanggil rangsangan, dan tindakan yang dilakukan dipanggil gerak balas.
Rangsangan: cahaya, bau, bunyi, rasa dan sentuhan
Bau makanan → gerak balas menghidu
Sentuh duri → tangan terangkat
Bunyi petir → terkejut
Organ deria menerima rangsangan dan menghasilkan gerak balas. Contoh dalam kisah Jimi:
| Mata | silau (cahaya) | |
| Hidung | bau ayam goreng | |
| Telinga | bunyi Kringgg (telefon/loceng) | |
| Lidah | tawar teh | |
| Kulit | sejuk | |
Kepentingan gerak balas: mengelakkan kecederaan, menyelamatkan diri, mendapatkan maklumat dan berkomunikasi. Tabiat berikut mengganggu gerak balas:
Meminum arak: menyebabkan mabuk, gerak balas menjadi lambat
Menghidu gam: berkhayal dan ketagih, organ deria & otak terjejas
Menyalahgunakan dadah: berkhayal, tidak sedar diri, ketagih
Rangsangan ialah perubahan persekitaran; gerak balas ialah tindakan terhadap rangsangan. Lima organ deria menerima cahaya, bau, bunyi, rasa dan sentuhan. Arak, gam dan dadah merosakkan organ deria dan melambatkan gerak balas.
📝 Kosa Kata
Peparu kiri manusia lebih kecil daripada peparu kanan kerana jantung berada di sebelah kiri! Setiap minit, kita bernafas kira-kira 12–20 kali semasa rehat. Semasa berlari, kadar pernafasan boleh meningkat beberapa kali ganda untuk membekalkan oksigen kepada otot.
Uji Minda!
19 soalan • Boleh buat!