Unit 1: Mengenali Sejarah
Unit ini memperkenalkan pengertian sejarah, sumber sejarah, kaedah penyelidikan sejarah, konsep masa dan ruang, serta sebab dan akibat dalam peristiwa sejarah. Murid belajar menggunakan Asas Kemahiran Pemikiran Sejarah (AKPS) untuk memahami peristiwa yang berlaku pada masa lalu.
Sejarah ialah peristiwa yang benar-benar berlaku pada masa lalu. Sejarawan memberikan pandangan masing-masing tentang pengertian sejarah:
Herodotus — sejarah merupakan penceritaan tentang tindakan manusia dan sebab-sebab mereka melakukannya
Ibn Khaldun — sejarah membicarakan peradaban manusia dan perubahan yang berlaku
E.H. Carr — sejarah ialah satu proses interaksi antara masa kini dengan masa lampau
Prof. Emeritus Tan Sri Dr. Khoo Kay Kim — sejarah merujuk peristiwa yang pernah atau sudah berlaku
Dr. Muhd Yusof bin Ibrahim — sejarah merupakan catatan atau rekod sesuatu peristiwa yang berlaku pada masa lalu
Sejarah melibatkan tindakan manusia, perubahan dan catatan sesuatu peristiwa yang berlaku pada masa lalu. Sejarah memberikan iktibar dan teladan untuk kehidupan manusia.
Sumber primer (sumber pertama) berada dalam bentuk asal dan belum diolah. Contoh sumber primer:
Fosil — tinggalan tumbuhan atau haiwan yang terawet
Manuskrip — tulisan tangan seperti Hikayat Hang Tuah dan Sulalatus Salatin
Dokumen rasmi — catatan tentang sesuatu peristiwa sejarah yang telah berlaku
Artifak — hasil ciptaan manusia seperti alat batu, tembikar, senjata dan duit syiling
Sumber sekunder ialah penulisan yang dihasilkan daripada sumber asal. Contoh sumber sekunder:
Buku
Majalah
Risalah
Akhbar
Sumber sejarah terbahagi kepada dua: sumber primer (bentuk asal, belum diolah) dan sumber sekunder (dihasilkan daripada sumber asal). Sumber sejarah penting sebagai bukti bagi memahami sesuatu peristiwa.
Kaedah arkeologi ialah proses mendapatkan maklumat daripada bahan tinggalan sejarah melalui proses gali cari (ekskavasi).
Contoh bahan: fosil, tembikar, barangan logam dan kulit siput
Tapak arkeologi Sungai Batu, Kedah
Rangka Perak Man di Lenggong, Perak
Arkeologi maritim (bawah air) — tapak kapal karam, struktur purba dan artifak di dasar laut, sungai atau tasik
Kaedah lisan ialah proses mendapatkan maklumat melalui temu bual. Individu yang ditemu bual dikenali sebagai orang sumber.
Langkah 1: Mengenal pasti orang sumber dan menyediakan soalan berdasarkan tajuk kajian
Langkah 2: Menemu bual dan merakamkan perbualan
Langkah 3: Menyalin rakaman, menyimpan data perbualan dan membuat penulisan
Kaedah bertulis ialah proses mendapatkan maklumat daripada tulisan dan lakaran seperti dinding gua, kayu, batu dan bahan bercetak.
Langkah 1: Mengenal pasti sumber sejarah yang tepat
Langkah 2: Mengumpulkan sumber sejarah
Langkah 3: Mentafsir maklumat dalam sumber
Langkah 4: Membuat penulisan
Contoh: Lukisan pada dinding Gua Tambun, Perak
Tiga kaedah penyelidikan sejarah: kaedah arkeologi (gali cari), kaedah lisan (temu bual) dan kaedah bertulis (tulisan & lakaran). Pengkaji memilih kaedah yang sesuai untuk menghasilkan penulisan sejarah yang berkualiti.
Sejarawan menggunakan urutan masa (kronologi) untuk mengkaji peristiwa sejarah. Konsep masa dibahagikan kepada:
| Dekad | tempoh selama 10 tahun | |
| Abad | tempoh selama 100 tahun | |
| Alaf | tempoh selama 1000 tahun | |
| Zaman SM | Sebelum Masihi — sebelum kelahiran Nabi Isa | |
| Zaman M | Masihi — selepas kelahiran Nabi Isa | |
Setiap peristiwa sejarah mempunyai sebab dan akibat. Kajian ini memudahkan pemahaman kita terhadap peristiwa sejarah.
Contoh Hari Anugerah Kecemerlangan: sebab — menghargai murid cemerlang; akibat — murid belajar dengan tekun
Contoh Kemerdekaan: sebab — British menjajah Tanah Melayu; akibat — rakyat berjuang membebaskan Tanah Melayu daripada penjajah
Pengisytiharan kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu pada 31 Ogos 1957
Sebab dan akibat membolehkan kita mengambil iktibar dan pengajaran daripada peristiwa sejarah
Kronologi ialah rentetan peristiwa yang berlaku mengikut urutan masa. Ruang dan masa memudahkan kita memahami peristiwa sejarah secara lengkap dan tersusun, manakala sebab dan akibat menimbulkan perasaan ingin tahu tentang mengapa dan bagaimana peristiwa berlaku.
📝 Kosa Kata
Herodotus dikenali sebagai 'Bapa Sejarah' kerana beliau antara sejarawan pertama yang mencatatkan peristiwa secara tersusun. Manuskrip Sulalatus Salatin (Sejarah Melayu) merupakan salah satu sumber primer penting tentang Kesultanan Melayu Melaka. Rangka Perak Man di Lenggong dianggarkan berusia kira-kira 11,000 tahun — antara tinggalan manusia prasejarah tertua di Asia Tenggara!
Uji Minda!
20 soalan • Boleh buat!