Unit 2: Teknologi Pertanian
Unit ini menerapkan cara menanam tanaman berteknologi, iaitu secara hidroponik takung. Murid belajar menyemai biji benih, menyediakan larutan nutrien, mengubah anak benih, menjaga tanaman, mengira kos, menuai hasil, menyelenggara hasil tuaian dan merekod pendapatan.
Hidroponik ialah kaedah penanaman yang menggunakan air sebagai medium. Kita boleh menanam sayuran berdaun, sayuran berbuah, tanaman hiasan berbunga serta ulam-ulaman dan herba.
Berasal daripada perkataan Greek: 'hydro' (air) + 'ponos' (kerja)
Tanaman boleh hidup walaupun tanpa tanah
Larutan nutrien ialah sumber makanan untuk tanaman
Terdapat beberapa teknik penanaman secara hidroponik. Buku teks menggunakan teknik hidroponik takung kerana alatnya mudah dipasang dan ringkas:
| Teknik hidroponik takung | Menggunakan bekas takungan (takung) untuk menakung larutan nutrien; ada penutup takung dan pam. | |
| Teknik hidroponik nutrien cetek | Menggunakan takung dengan aras air cetek; pam dan tangki nutrien. | |
| Teknik hidroponik nutrien dalam | Menggunakan raga tanaman pada larutan nutrien yang lebih dalam. | |
Tanaman hidroponik mempunyai banyak kelebihan:
Penanaman boleh dilakukan di kawasan tanah bermasalah, kurang sumber air dan tiada saliran baik
Hasil pengeluaran lebih tinggi
Hasil tanaman lebih berkualiti
Penanaman boleh dijalankan sepanjang masa
Tidak memerlukan tenaga kerja yang banyak
Penyakit tanaman dapat dikawal dengan mudah
Kawalan rumpai tidak perlu dilakukan
Alatan yang digunakan mudah dipasang
Hidroponik berasal daripada perkataan Greek 'hydro' (air) dan 'ponos' (kerja). Teknik hidroponik takung paling ringkas kerana hanya menggunakan bekas takungan untuk larutan nutrien. Larutan nutrien ialah sumber makanan utama tanaman hidroponik.
Sebelum menyemai, kenal pasti alatan dan bahan yang diperlukan. Medium penyemaian lain: sekam padi, sabut kelapa dan habuk papan.
| Dulang semaian | Meletakkan span atau reja benang yang mengandungi biji benih. | |
| Gunting dan pisau | Memotong medium semaian seperti span atau reja benang. | |
| Raga tanaman | Meletakkan medium dan anak benih. | |
| Span / reja benang | Medium penyemaian untuk menghasilkan anak benih. | |
| Biji benih | Contoh: sawi, tomato, kekwa, ulam raja. | |
| Air | Melembapkan span atau reja benang ketika menyemai. | |
Salah satu cara menyemai biji benih ialah menggunakan span. Potong span mengikut saiz raga tanaman.
Sediakan span untuk dijadikan medium penyemaian
Ukur, tanda dan potong span mengikut saiz yang dikehendaki
Belah pada bahagian tengah span untuk dijadikan tempat semaian
Susun span dalam dulang semaian dan rendam span sehingga basah
Masukkan dua hingga empat biji benih ke dalam span (guna lidi basah pada hujungnya)
Biji benih bercambah selepas beberapa hari disemai
Cara lain menyemai biji benih ialah menggunakan reja benang. Raga tanaman diperlukan dan air dalam takung belum dicampur larutan nutrien.
Potong reja benang dengan gunting
Tuangkan air untuk membasahkan reja benang
Masukkan reja benang yang dibasahkan ke dalam raga tanaman
Letakkan dua hingga empat biji benih pada reja benang
Letakkan raga tanaman ke dalam takung
Tuangkan sedikit air ke dalam takung
Biji benih perlu disemai terlebih dahulu untuk menyediakan anak benih sebelum ditanam pada takung hidroponik. Gunakan lidi yang basah pada hujungnya untuk mengambil biji benih halus. Berhati-hati menggunakan alatan yang tajam.
Setelah biji benih bercambah menjadi anak benih, ubah ke dalam takung tanaman. Alatan yang digunakan hendaklah dibersihkan dengan air bersih dan dikeringkan — elakkan bahan pencuci. Penggunaan bahan guna semula digalakkan.
| Takung | Menakung larutan nutrien; pelbagai bentuk dan saiz. | |
| Penutup takung | Mempunyai lubang untuk memegang raga tanaman; polistirena/kertas tebal mengurangkan suhu larutan. | |
| Raga tanaman | Meletakkan anak benih. | |
Larutan nutrien membekalkan zat makanan lengkap kepada tanaman. Bancuh mengikut arahan pada label botol. Goncang larutan stok sebelum dibancuh. Tutup bekas stok dan jangan dedahkan stok A dan stok B kepada cahaya matahari.
Tuangkan air ke dalam takung mengikut sukatan pada label stok
Masukkan stok A mengikut sukatan dan kacau hingga sebati
Masukkan stok B mengikut sukatan dan kacau hingga sebati
Tutup takung untuk melindungi larutan nutrien daripada cahaya matahari
Larutan nutrien tidak boleh dikacau dengan bahan logam kerana menyebabkan tindak balas kimia
Anak benih yang sihat dan cukup tempoh diubah ke raga tanaman. Ciri anak benih sihat: ada dua atau tiga helai daun, tumbuh sekata, tiada kesan serangan perosak atau penyakit, tidak patah atau cedera.
Pilih anak benih yang sihat
Masukkan anak benih ke dalam raga tanaman
Masukkan raga tanaman ke dalam lubang pada penutup takung
Letakkan takung hidroponik di bawah struktur pelindung hujan untuk mengelakkan kecairan larutan nutrien
Lakukan penjarangan pada minggu pertama selepas mengubah anak benih jika perlu
Akar anak benih atau medium percambahan mestilah mencecah larutan nutrien
Anak benih yang telah diubah hendaklah dijaga supaya subur. Penyakit reput akar mudah menyerang jika alatan tidak dijaga bersih.
| Mengacau larutan | Sekurang-kurangnya seminggu sekali untuk mengelakkan mendapan supaya akar menyerap nutrien lengkap. | |
| Mengawal serangga perosak | Gunakan perangkap, kuti dan musnahkan; rumah kalis serangga membantu. | |
| Mengawal penyakit | Disebabkan kulat, bakteria dan virus; buang atau musnahkan tanaman dijangkiti supaya tidak merebak. Pemeriksaan pH larutan penting. | |
Stok A dan stok B tidak boleh didedahkan kepada cahaya matahari. Larutan nutrien tidak boleh dikacau dengan bahan logam kerana menyebabkan tindak balas kimia. Akar anak benih mesti mencecah larutan nutrien supaya tidak layu dan mati.
Kos penanaman hidroponik perlu dikira. Boleh beli atau guna bahan guna semula. Anggaran kos satu set hidroponik takung berjumlah RM50.80, contohnya:
Takung — RM20.00
Penutup takung — RM10.00
Raga tanaman (8 unit) — RM8.00
Biji benih (1 peket) — RM2.00
Larutan stok A (100 ml) — RM4.00 dan stok B (100 ml) — RM4.00
Botol stok A dan stok B perlu dilabelkan
Tanaman hidroponik dituai setelah mencapai peringkat matang. Tempoh matang biasanya lebih cepat berbanding kaedah konvensional.
| Sawi hijau | 30–35 hari | |
| Kailan | 45–50 hari | |
| Bayam | 25–30 hari | |
| Kangkung | 25–30 hari | |
| Tomato | 50–60 hari | |
| Timun | 45–50 hari | |
Beberapa cara menuai hasil tanaman. Kerja penuaian dilakukan pada awal pagi atau lewat petang. Gunting dan pisau hendaklah tajam dan bersih.
| Memetik | Sayuran berbuah seperti cili. | |
| Mencabut | Sayuran berdaun seperti sawi, bayam, kangkung dan kailan — cabut terus dari raga. | |
| Memotong | Sayuran berdaun dipotong pada pangkal pokok dengan gunting atau pisau. | |
Selepas menuai, hasil tanaman diselenggara bagi mengelakkan kerosakan. Tanaman hidroponik tidak perlu dibersihkan seperti kaedah konvensional.
Mengumpul — kumpulkan hasil di tempat teduh supaya kualiti tidak terjejas
Menimbang — timbang hasil untuk merekod pendapatan
Memilih dan mengasing — asingkan hasil baik dengan rosak
Menggred — ikut rupa bentuk, warna, saiz dan berat (Gred A, Gred B)
Membungkus — dengan kertas atau plastik untuk elak kerosakan ketika diangkut
Menyimpan dan memasarkan — simpan dalam peti sejuk sebelum dipasarkan
Semua tanaman yang telah dituai perlu direkod untuk mengetahui jumlah keseluruhan hasil. Contoh rekod Kelas 6 Melati (jenis sayur: Sawi) menunjukkan jumlah keseluruhan 37 kg berjumlah RM101.50.
Catat tarikh, kuantiti (kg), harga per kg (RM) dan jumlah (RM)
Pendapatan hasil tanaman ialah pendapatan keseluruhan tanaman yang dituai
Harga berbeza mengikut permintaan dan pengeluaran
Gunakan MS Excel untuk membuat pengiraan kos dan pendapatan
Tempoh matang tanaman hidroponik lebih cepat berbanding kaedah konvensional. Hasil tanaman digred mengikut rupa bentuk, warna, saiz dan berat. Sayuran disimpan pada suhu rendah untuk mengekalkan kesegaran sebelum dipasarkan.
📝 Kosa Kata
Hidroponik membenarkan tumbuhan hidup subur tanpa tanah! Bayam dan kangkung hanya mengambil masa 25–30 hari untuk matang, manakala tomato memerlukan 50–60 hari. Larutan nutrien tidak boleh dikacau dengan bahan logam kerana akan menyebabkan tindak balas kimia.
Uji Minda!
22 soalan • Boleh buat!