Unit 11: Sayangi Diri
Unit ini membincangkan Pendidikan Kesihatan Reproduktif dan Sosial (PEERS): akil baligh dan perubahan fizikal, penyalahgunaan alkohol, pengurusan konflik dan stres, sokongan keluarga, kasih sayang, penyakit tidak berjangkit, dan pencegahan pengantunan seksual kanak-kanak.
Akil baligh ialah peringkat kematangan anggota seksual dan sistem reproduktif seseorang. Berlaku sekitar umur 9-16 tahun. Tanda akil baligh:
Lelaki — ihtilam (ejakulasi atau pancutan air mani kali pertama ketika tidur)
Perempuan — menarke (haid kali pertama)
Beberapa perubahan fizikal akan berlaku
Perubahan fizikal lelaki selepas akil baligh:
Mengalami perubahan bau badan
Tumbuh misai dan bulu dada
Halkum jelas kelihatan dan bersuara garau
Dada membidang
Zakar membesar
Tumbuh bulu di ketiak dan pubis
Otot tangan dan kaki membesar
Perubahan fizikal perempuan selepas akil baligh:
Jerawat mungkin tumbuh di muka
Mengalami perubahan bau badan
Bersuara lunak
Payu dara membesar
Punggung melebar
Tumbuh bulu di ketiak dan pubis
Otot tangan dan kaki membesar
Antara simptom haid termasuklah:
Perut kembung
Senggugut
Muka berjerawat
Mual dan loya
Payu dara terasa sakit
Gangguan emosi seperti gelisah, murung dan cepat marah
Haid berlaku selama tiga hingga tujuh hari (berbeza-beza antara individu).
Kebersihan diri semasa haid:
| Mandi dan membersihkan diri | menjaga kebersihan tubuh | |
| Kerap tukar tuala wanita | jika pendarahan banyak | |
| Buang tuala wanita ke tong sanitari | pelupusan yang betul | |
| Cuci tangan selepas membuang tuala wanita | kebersihan tangan | |
| Tandakan tarikh kedatangan haid | pada kalendar untuk bersedia | |
Ihtilam dan haid bukan penyakit — itu hanya mitos. Ihtilam menandakan kamu memasuki alam remaja. Bersenam dapat mengurangkan senggugut.
Alkohol ialah cecair yang mudah terbakar dan memberikan kesan memabukkan jika diminum secara berlebihan. Kesan buruk kepada tubuh:
Koordinasi, pemikiran dan pertuturan terganggu
Penglihatan menjadi kabur
Masalah pernafasan
Kemurungan
Kesan pengambilan alkohol secara berlebihan:
| Kesihatan emosi | Keresahan, kemurungan, tidak stabil, cepat marah dan agresif | |
| Kesihatan fizikal | Sakit kepala, muntah, cirit-birit, badan menggeletar | |
| Kesihatan mental | Kecelaruan tingkah laku, keyakinan diri menurun, hilang ingatan sementara dan kekal | |
| Hilang pertimbangan | keliru membuat keputusan | |
Cara mengelakkan diri daripada minuman beralkohol:
Menolak pelawaan dan berkata TIDAK pada pelawaan minuman beralkohol
Sentiasa melakukan aktiviti berfaedah semasa waktu senggang
Minuman beralkohol mengandungi etanol yang tergolong dalam dadah yang mengganggu fungsi saraf dan memberikan kesan ketagihan.
Etanol tergolong dalam kumpulan dadah yang boleh mengganggu fungsi saraf dan memberikan kesan ketagihan.
Konflik ialah keadaan rasa tidak puas hati, keinginan tidak dapat dipenuhi, perselisihan faham, bertentangan pendapat antara rakan dan sikap mementingkan diri sendiri. Punca konflik:
Salah faham
Keinginan tidak dipenuhi
Pendapat tidak diterima
Persaingan
Mementingkan diri sendiri
Inginkan kesempurnaan
Tidak menghormati hak orang lain
Stres ialah keadaan resah, cemas, tegang dan fikiran terganggu. Dua jenis stres:
Eustres — stres positif ke arah kebaikan
Distres — stres negatif yang menyebabkan kesihatan mental dan fizikal terganggu
Stres yang tidak dikawal memberi kesan buruk kepada kesihatan mental, fizikal dan sosial.
Stres boleh menjejaskan kesihatan kulit dan mempercepat proses penuaan. Kita perlu mengawal perasaan marah supaya tidak bergaduh dengan rakan.
Keluarga ialah sekumpulan manusia yang mempunyai hubungan melalui perkahwinan, pertalian darah atau anak angkat. Cara mewujudkan sokongan positif:
Melakukan aktiviti bersama-sama anggota keluarga
Berkomunikasi secara terbuka dengan setiap anggota keluarga
Sentiasa membimbing dan tolong-menolong sesama anggota keluarga
Menjadi penyokong dan sumber inspirasi kepada anggota keluarga
Kepentingan saling menyayangi:
| Kepada orang lain | Bertukar-tukar idea, bekerjasama, mendapat sokongan | |
| Kepada diri sendiri | Meningkatkan keyakinan diri, sentiasa bersikap positif, mengelakkan perkara yang tidak baik | |
Bercakap dengan sopan, sentiasa memuji dan berbaik sangka. Contoh lain:
Menolong nenek menyiram pokok
Menghargai pengorbanan guru
Berkongsi bekal makanan
Menziarahi dan mendoakan rakan yang sakit
Sikap memaafkan orang lain
Sikap berkasih sayang melahirkan sikap tolong-menolong, bekerjasama, bersangka baik, amanah, bersopan santun dan hormat-menghormati.
Empat penyakit tidak berjangkit yang dibincangkan:
| Sakit jantung | punca: makanan berlemak berlebihan, salur darah sempit dan tersumbat | |
| Asma | punca: alahan kepada habuk, asap dan bulu binatang, keradangan saluran pernafasan | |
| Penyakit buah pinggang | punca: kurang minum air kosong, protein berlebihan, tekanan darah tinggi | |
| Diabetes | punca: pengambilan gula tinggi, obesiti, kerosakan organ pankreas | |
Cara mengurangkan risiko penyakit tidak berjangkit:
Membuat pemeriksaan kesihatan secara berkala
Mengamalkan pemakanan seimbang
Tidak merokok
Bersenam setiap hari sekurang-kurangnya 30 minit
Minum air kosong sekurang-kurangnya dua liter sehari (untuk buah pinggang)
Kurangkan pengambilan gula (untuk diabetes)
Faktor keturunan merupakan salah satu punca penyakit tidak berjangkit. (Sumber: www.myhealth.gov.my)
Pengantunan seksual kanak-kanak ialah hubungan emosi yang terjalin antara orang dewasa dengan kanak-kanak untuk tujuan melakukan perbuatan berunsur seksual. Sasaran:
Kanak-kanak yang selalu bersendirian
Kanak-kanak yang kurang mendapat perhatian dan kasih sayang keluarga
Boleh dilakukan oleh kenalan keluarga, ahli keluarga atau orang yang tidak dikenali
Individu yang melakukan pengantunan seksual kanak-kanak akan:
Mendapatkan maklumat tentang mangsa
Memberikan pujian, hadiah dan layanan istimewa kepada mangsa
Bersimpati dengan mangsa
Memujuk mangsa
Menjauhkan mangsa daripada keluarga dan rakan
Mencari peluang bersendirian dengan mangsa
Melakukan sentuhan fizikal tanpa disedari mangsa
Cara mengelakkan pengantunan seksual kanak-kanak dengan berkomunikasi secara berhemah tetapi tegas:
Ajakan makan/minum bersendirian: "Terima kasih, saya sudah makan."
Hadiah tanpa sebab: "Ibu bapa saya tidak membenarkan saya menerima hadiah tanpa pengetahuan mereka."
Ajakan keluar bersendirian: "Saya tidak boleh keluar tanpa kebenaran ibu bapa saya."
Beritahu ibu bapa atau orang yang dipercayai sekiranya ada orang cuba mengganggu keselesaan kamu
Pengantunan seksual kanak-kanak juga boleh berlaku melalui media sosial. Jangan berdiam diri dan terpedaya — beritahu ibu bapa atau orang yang dipercayai.
📝 Kosa Kata
Ihtilam dan haid bukan penyakit — itu hanya mitos! Ihtilam menandakan lelaki memasuki alam remaja, manakala haid normal berlaku tiga hingga tujuh hari. Bersenam sebenarnya dapat mengurangkan senggugut!
Uji Minda!
30 soalan • Boleh buat!