Unit 9: Bahan Buangan
Unit ini membincangkan maksud dan jenis-jenis bahan buangan, perbezaan antara bahan buangan terbiodegradasikan dan tidak terbiodegradasikan, kesan pembuangan tidak berhemah kepada alam sekitar, serta amalan pengurusan bahan buangan secara terancang termasuk amalan 3R (Reduce, Reuse, Recycle) untuk kehidupan lestari.
Bahan buangan ialah bahan yang tidak diperlukan lagi dan tidak mahu disimpan. Setiap hari kita membuang sisa makanan, beg plastik, tin minuman, kertas dan pelbagai bahan lain.
Bahan buangan boleh dikategorikan mengikut jenis-jenisnya
Pengurusan bahan buangan yang baik penting untuk kehidupan lestari
Bahan buangan toksik perlu dilabelkan dengan simbol amaran
Bahan buangan dikategorikan mengikut jenis bahan:
| Plastik | bahan sintetik, pembungkus makanan, botol dan bekas plastik | |
| Logam | besi buruk, tin aluminium, tin susu | |
| Kaca | botol, balang serta peralatan kaca | |
| Kertas | surat khabar lama, majalah, kotak | |
| Sisa makanan | tulang, kulit buah-buahan, hampas sayuran, makanan rosak (bahan organik) | |
| Bahan kumuh dan tinja | urin dan tinja yang disingkirkan daripada badan manusia dan haiwan | |
| Sisa toksik | cecair kimia, bahan buangan industri, sisa pertanian, botol aerosol, cecair pembasmi makhluk perosak, cecair bateri, asap kenderaan | |
Berhati-hati dengan bahan buangan toksik. Maksud simbol pada bekas bahan toksik:
Mudah terbakar
Mengandungi bahan beracun dan menyebabkan jangkitan
Mengandungi mikroorganisma berbahaya
Mengandungi bahan berasid dan boleh mengakis kulit dan logam
Bahan buangan ialah bahan yang tidak diperlukan lagi dan tidak mahu disimpan. Jenis utama: plastik, logam, kaca, kertas, sisa makanan, bahan kumuh dan tinja, serta sisa toksik. Sisa makanan dan kertas ialah bahan buangan organik kerana berasal daripada haiwan dan tumbuhan.
Bahan buangan terbiodegradasikan ialah bahan buangan yang boleh direputkan oleh mikroorganisma dan kembali menjadi nutrien di dalam tanah.
Terdiri daripada bahan organik seperti sisa makanan, kertas, bahan kumuh dan tinja
Direputkan oleh mikroorganisma selepas dibuang sekian lama
Tidak mencemarkan alam sekitar dalam jangka masa panjang
Bahan buangan seperti kaca, plastik dan logam tidak boleh direputkan oleh mikroorganisma. Bahan ini dinamakan bahan buangan tidak terbiodegradasikan. Sisa toksik juga termasuk dalam kategori ini.
Tidak mereput jika dibuang dan kekal di persekitaran untuk jangka masa yang lama
Boleh mencemarkan alam sekitar
Tempoh pereputan: kertas 2-3 minggu, kulit pisang 1-3 bulan, lampin pakai buang 10-20 tahun, tin 200-400 tahun, botol dan getah lebih 500 tahun
Bahan buangan terbiodegradasikan (sisa makanan, kertas, bahan kumuh, tinja) direputkan oleh mikroorganisma. Bahan tidak terbiodegradasikan (kaca, plastik, logam, sisa toksik) kekal ratusan tahun dan mencemarkan alam.
Bahan buangan tidak terbiodegradasikan yang dibuang secara tidak berhemah menyebabkan:
Pencemaran alam sekitar (sisa toksik dibuang ke sungai)
Tempat pembiakan Aedes — menyebabkan demam denggi
Longkang tersumbat — menyebabkan banjir kilat
Ikan tercemar dijual di pasar — menyebabkan penyakit apabila dimakan manusia
Pembaziran tenaga (tenaga yang lebih banyak diperlukan untuk membuat produk baharu daripada bahan mentah berbanding kitar semula)
Amalan untuk menguruskan bahan buangan dengan terancang:
Bahan buangan hendaklah dibungkus dan diikat dengan kemas
Bahan buangan diasingkan mengikut jenis bahan sebelum dibuang
Masukkan bahan buangan mengikut jenis tong sampah yang disediakan
Gunakan bekas khas untuk membuang bahan buangan kimia dan sisa minyak
Bahan buangan sisa makanan boleh direputkan dan dijadikan baja kompos. Cara membuat baja kompos:
Masukkan tanah ke dalam bekas plastik berlubang
Masukkan sisa makanan dan gaul. Siram dengan air dan biarkan
Setiap minggu, gaul tanah dan siram dengan air untuk mengekalkan kelembapan
Simpan campuran tanah di luar rumah untuk mengelakkan bau busuk
Selepas 4-5 minggu, sisa makanan telah mereput dan menjadi baja kompos untuk menanam
Amalan 3R dapat mengurangkan longgokan bahan buangan di persekitaran:
| Reduce (Kurangkan) | kurangkan penggunaan bahan buangan seperti beg plastik; gunakan beg kitar semula | |
| Reuse (Guna semula) | guna semula atau pelbagaikan penggunaan bahan buangan, cth. tayar buruk dijadikan pasu bunga | |
| Recycle (Kitar semula) | kitar semula bahan buangan menjadi produk baharu, cth. bahan buangan kaca dijadikan produk bahan kaca baharu | |
Pembuangan tidak berhemah menyebabkan pencemaran, demam denggi, banjir kilat, penyakit, dan pembaziran tenaga. Amalan 3R (Reduce, Reuse, Recycle) dan pengasingan mengikut jenis tong sampah dapat mengurangkan impak kepada alam sekitar.
Di kebanyakan kawasan bandar, bahan buangan domestik diuruskan secara terancang oleh Pihak Berkuasa Tempatan:
Bahan buangan dikutip dan dihantar ke pusat pengumpulan sampah
Di pusat pengumpulan, bahan buangan diasingkan mengikut jenis yang boleh dikitar semula dan tidak boleh dikitar semula
Bahan buangan yang boleh dikitar semula dipadatkan dan dihantar ke kilang pemprosesan untuk dijadikan bahan yang baharu
Bahan buangan yang tidak boleh dikitar semula dibakar di dalam insinerator bersuhu tinggi
Sisa daripada insinerator dihantar ke tapak pelupusan sampah untuk dilupuskan
Bahan buangan yang dipadatkan menjadi ketulan dan dihantar ke kilang pemprosesan:
| Ketulan bahan buangan kertas | dijadikan beg kertas baharu | |
| Ketulan bahan buangan plastik | dijadikan botol plastik baharu | |
| Ketulan bahan buangan logam | dijadikan tin aluminium baharu | |
| Ketulan bahan buangan kaca | dijadikan botol kaca baharu | |
Menghasilkan penyapu laman menggunakan botol plastik terbuang (contoh aktiviti Reuse). Alat dan bahan: pisau, gunting, paku, tukul besi, playar muncung tirus, gerimit, pen penanda, 6 botol plastik 1.5 liter, batang kayu penyapu dan dawai.
Sediakan 1 botol (A) dan 4 botol (B) dipotong 13 cm; potong satu bahagian atas botol (C)
Sarungkan keempat-empat keratan botol (B) pada botol (A), kemudian sarungkan (C)
Tebuk dua lubang atas dan bawah, masukkan dawai dan kemaskan
Masukkan batang penyapu ke dalam mulut botol dan lekatkan dengan paku
Pihak Berkuasa Tempatan mengutip, mengasingkan, dan mengitar semula atau membakar bahan buangan dalam insinerator. Kitar semula menukar ketulan bahan buangan kepada produk baharu seperti beg kertas, botol plastik, tin aluminium, dan botol kaca.
📝 Kosa Kata
Botol dan getah boleh kekal di dalam tanah selama lebih 500 tahun! Sebaliknya, kertas hanya mengambil 2-3 minggu untuk mereput. Baja kompos boleh dibuat hanya dalam 4-5 minggu dengan menyimpan sisa makanan dan tanah di dalam bekas plastik berlubang.
Uji Minda!
25 soalan • Boleh buat!